Isroil va Livan o‘rtasida sulh tuzildi: Netanyaxu yana nimadan norozi?
Isroil va Livan o‘rtasidagi 10 kunlik otashkesimni to‘xtatish uchun sulhga erishildi. Eron Tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi Hormuz bo‘g‘ozi barcha uchun ochiq ekanligini maʼlum qildi. Emmanuel Makron va Buyuk Britaniya Bosh vaziri Kir Saarmer boshchiligida Fransiyada 30-40 davlat ishtirokida Hormuz bo‘g‘ozi bo‘yicha AQSHsiz o‘tkazilgan yig‘ilish o‘tkazildi. Yaqin Yaqin Sharqda so‘nggi kunlarda ro‘y bergan voqealar tafsiloti.
Isroil va Livan o'rtasidagi sulh
17-aprel kuni Livan va Isroil o‘rtasida 10 kunlik o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha sulhga erishildi va o‘sha kundan boshlab kuchga kirdi. Benyamin Netanyaxu sulhga rozi bo‘lgan, biroq “Hizbulloh”ga qarshi amaliyotni yakunlangan deb hisoblamasligini maʼlum qildi.
“Sizga rostini aytaman: biz bu ishni hali tugatganimiz yo‘q. Biz saqlanib qolayotgan raketa va dronlar xavfiga nisbatan yana baʼzi ishlarni rejalashtiryapmiz, bu haqdagi tafsilotlarga to‘xtalib o‘tirmayman”, — degan u.
Hizbulloh siyosatchilari 10 kunlik sulhga “ehtiyotkorlik bilan sodiqlik”ni tasdiqladilar, bu sulh birinchi kunidayoq amal qilayotgandek tuyuldi. Chunki Livan janubida o‘z uyini tashlab ketishga majbur bo‘lgan livanliklar o‘z uylariga qayta boshladi. Tahlilchilar sulh AQSH-Eron tinchlik muzokaralaridagi to‘siqni olib tashlashi mumkinligini aytishmoqda.
O‘t ochishni to‘xtatish 24 soatlik muddatga yaqinlashayotgan bir paytda, Livandagi Birlashgan Millatlar Tashkilotining tinchlikparvarlik kuchlari Isroilning janubdagi havo hujumlari to‘xtaganini va Livan hududidan Isroilga hech qanday snaryadlar otilmaganini maʼlum qildi.
Isroil mudofaa vaziri Isroil Katsning so‘zlariga ko‘ra, Livandagi quruqlikdagi amaliyotlar va guruhga berilgan zarbalar tufayli ko‘plab natijalar qayd etildi, biroq maqsadlarga to‘liq erishilmadi.
“Xavfsizlik zonasi va Litan daryosi chizig‘i orasidagi hudud hozirda bizning nazoratimizda, ammo u hali terrorchilar va qurollardan to‘liq tozalanmagan”, dedi vazir.
Uning taʼkidlashicha, ushbu hududni tozalash ishlari yoki diplomatik yo‘l bilan, yoki sulh tugagach, harbiylar tomonidan amalga oshiriladi.
“Agar janglar qayta boshlansa, xavfsizlik zonasiga qaytgan aholi yana evakuatsiya qilinishi kerak bo‘ladi. Bu harbiy vazifani to‘liq bajarish uchun zarur bo‘ladi”, dedi u.
AQSH Davlat departamenti tomonidan eʼlon qilingan sulh tafsilotlariga ko‘ra, Isroil o‘zini himoya qilish huquqini saqlab qoladi. Yaʼni, kutilayotgan yoki davom etayotgan hujumlarning oldini olish uchun “Hizbulloh”ga zarba berishda davom etishi mumkin.
Bundan tashqari, Isroil chegarada o‘zi o‘rnatgan 10 kilometrlik xavfsizlik zonasini saqlab turadi. Isroil Katsning aytishicha, bu zonada aholi yashamaydi va u yerda “terrorchilar infratuzilmasi”ni, jumladan, bazaga aylangan qishloqlardagi uylarni vayron qilish davom etadi.
Sulh shartlariga ko‘ra, Livan hukumati xalqaro hamjamiyat ko‘magida “Hizbulloh”ning Isroilga hujum qilishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun aniq choralar ko‘rishi lozim.
Fransiyada AQSHsiz dunyo davlatlari muzokaraga to‘plandi
Fransiya va Buyuk Britaniya boshchiligida Hormuz bo‘g‘ozini himoya qilish uchun ko‘p millatli dengiz kuchlarini tuzish uchun bir qancha davlatlarni o‘z atrofida birlashtirmoqda. Eng qiziq joyi bu muzokaralarga AQSH taklif qilinmagan.
Uchrashuv juma kuni Parijdagi Yelisey prezidentlik saroyida bo‘lib o‘tgan, unga Fransiya prezidenti Emmanuel Makron va Buyuk Britaniya bosh vaziri Kir Starmer raislik qilmoqda, unga 30-40 ga yaqin davlat shaxsan yoki videokonferensiya orqali ishtirok etgan.
Germaniya kansleri Fridrix Merts va Italiya bosh vaziri Giorgia Meloni ham shaxsan ishtirok etmoqda, ammo ishtirokchilarning to‘liq ro‘yxati oshkor qilinmadi.
Muzokaralar rasman Hormuz bo‘g‘ozi dengiz navigatsiya erkinligi tashabbusi deb nomlangan narsaga qaratiladi, bu AQSH-Isroil urushida Eronga qarshi uzoq muddatli sulh tuzilgandan so‘ng suv yo‘li orqali erkin o‘tishni tiklashga qaratilgan mudofaa missiyasi.
AQSH va Isroil 28-fevral kuni urush boshlaganidan keyin Eron blokada joriy etganidan beri bo‘g‘oz yopildi. Dunyo neftining beshdan bir qismi odatda bu bo‘g‘oz orqali o‘tadi. O‘shandan beri AQSH Eron portlariga o‘z blokadasini joriy qilish orqali vaziyatni yana-da og‘irlashtirdi.
Yevropa yetakchilari davom etayotgan yopilish isteʼmolchilarni yuqori inflyatsiya, oziq-ovqat tanqisligi va reaktiv yoqilg‘i taʼminoti kamayib borayotgani sababli reyslarning bekor qilinishi bilan tahdid qilayotgani haqida ogohlantirdilar. Maʼlumotlarga ko‘ra, Blokadada qolib ketgan yuzlab kemalarda 20 000 dan ortiq dengizchi qamalib qolgan.
Hormuz bo‘g‘ozi barcha uchun “ochiq”!
Eron Isroil-Livan o‘rtasidagi sulh tuzilgan paytda “barcha tijorat kemalari uchun Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tish” ochiq ekanligini maʼlum qildi.
Eron Hormuz bo‘g‘ozi barcha tijorat kemalari uchun “to‘liq ochiq” ekanligini va Isroil-Livan otashkesimida ham shundayligicha qolishini aytdi, chunki Qo‘shma Shtatlar prezidenti Donald Tramp AQSH-Isroil o‘rtasidagi Eronga qarshi urushni tugatish bo‘yicha kelishuvga “juda yaqin” ekanligini aytdi.
“Livandagi sulhga muvofiq, barcha tijorat kemalarining Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tishi sulhning qolgan muddati davomida to‘liq ochiq deb eʼlon qilindi”, - dedi Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi juma kuni X nashrida eʼlon qilgan postida.
Aroqchining qo‘shimcha qilishicha, kemalarning bo‘g‘ozdan o‘tishi Eron Portlar va Dengiz Tashkiloti tomonidan allaqachon eʼlon qilinganidek, muvofiqlashtirilgan yo‘nalish bo‘yicha amalga oshiriladi.
Aroqchining eʼlonidan so‘ng, neft narxi bir barrel uchun 90 dollardan pastga tushdi. Xalqaro Brent neftining fyucherslari bir barrel uchun 87,94 dollarga tushdi, bu o‘sha kuni 11,5 foizga pasayishdir. AQSH nefti ham shunga o‘xshash miqdorda pasayib, bir barrel uchun 83,33 dollarga tushdi.
Tramp ijtimoiy tarmoqlardagi postida bo‘g‘oz “to‘liq ochiq va biznes va to‘liq o‘tish uchun tayyor” ekanligini tasdiqladi, ammo u AQSHning Eronga qarshi dengiz blokadasi Eron urushni tugatish bo‘yicha AQSH bilan kelishuvga erishmaguncha “to‘liq kuchda” qolishini qo‘shimcha qildi.
U alohida postda Eron “Hormuz bo‘g‘ozini boshqa hech qachon yopmaslikka” rozi bo‘lganini aytdi.
“U endi dunyoga qarshi qurol sifatida ishlatilmaydi!”, deya qo‘shimcha qildi u.
Eronning yuqori lavozimli harbiy amaldori davlat ommaviy axborot vositalariga bo‘g‘ozdan faqat noharbiy kemalarga Eron Islom inqilobi gvardiyasi korpusi dengiz flotining ruxsati bilan o‘tishga ruxsat berilishini aytdi.
28 fevralda boshlangan AQSH-Isroil urushi 3000 dan ortiq odamning hayotiga zomin bo‘ldi. Mojaro natijasida Eron dunyo neft va suyultirilgan tabiiy gazning beshdan bir qismi tranzit qilinadigan Hormuz bo‘g‘ozi orqali transport qatnovini to‘sib qo‘ydi.
Yakshanba kuni Pokistonda bo‘lib o‘tgan AQSH-Eron muzokaralari muvaffaqiyatsizlikka uchraganidan so‘ng, AQSH Eronning Hormuz bo‘g‘ozi va Fors ko‘rfazidagi portlarini blokirovka qilishni davom ettirmoqda.
Yaqin Sharqdagi voqealar rivojini Zamon.uzʼda kuzatishda davom eting.
