Yakshanba mutolaasi: Jamiyat yaralarini davolagan umid
Zamon.uz O.Genrining “So‘nggi yaproq” hikoyasini tavsiya etadi.
Bizga O.Genri taxallusi bilan maʼlum bo‘lgan Uilyam Sidni Porter “qissa” janri – novellalar ustasi sifatida shuhrat qozondi. Shuningdek uni dunyoga tanitgan ijod namunalari hikoyalar bo‘lib, adib mazkur janrning ustasi sifatida Amerika adabiyotida alohida o‘rin tutadi.
Yozuvchi, avvalo, ramzlar uyg‘unligini mohirona chizganki, unda ko‘chalar inson his-tuyg‘ulari va munosabatlarining oldindan aytib bo‘lmaydigan tabiatini anglatadi. Ob-havo va yomg‘ir esa haqiqiy salohiyat va buyuklikka erishish uchun hayotda duch keladigan qiyinchiliklardan so‘z ochadi.
Hikoya ikki dugona Jonsi va Syu hamda qo‘shni rassom Berman bilan bog‘liq voqealar syujeti asosiga quriladi.
Asosiy xulosa va konfliktlarga boshlovchi voqea bu Jonsining zotiljam kasalligiga chalinishi fonida ro‘y beradi. Genri bu bilan nafaqat ijodkor odamning ruhiyatidagi g‘alayonlar, balki uning atrofidagi odamlarning bunga munosabatini ham o‘z rangi va shaklida ifoda etadi.
Darhaqiqat, yozuvchi bu “oddiy” odamlarning munosabatlari, hayoti aslo oson kechmasligini, ularning ruhi baʼzi mashhur qahramonlarning ruhidan kam bo‘lmagan iztirob chekishini, tashvishlanishini ko‘rsatadi. Bu qalblarning hayotiy hikoyasi, bu hayotning ko‘rinishlari esa janglar yoki qahramonlik voqealaridan kam emas. Mana shu aslida qarama-qarshiliklarga yo‘g‘rilgan g‘oya. Yozuvchi bu orqali esa Jonsi avvalo kasallik bilan emas, o‘zi bilan kurashayotganini uqtiradi. Irodasizlik esa barcha mag‘lubiyatsizliklarning hamrohi bo‘lishi mumkinligidan ogoh etaveradi.
Yaʼni, Jonsi og‘ir kasal bo‘lib qoldi va hayoti uchun kurashni to‘xtatdi. Yosh qiz passiv o‘limni kutayotgan edi, shuning uchun u derazadan tashqaridagi pechakning oxirgi bargi uchib ketganda o‘lishga qaror qildi. Aftidan, ayanchli boshlanish muqarrar ravishda ayanchli yakunga olib keladi, chunki bu kundalik hayotda hech qanday mo‘jiza yo‘q.
Bemor qo‘shnisiga bo‘lgan sadoqatli g‘amxo‘rligi bilan bizni hayratda qoldiradigan Syu keksa Bermanga yaqinlashib kelayotgan ofat haqida gapirib berdi. Oddiy hayotda, ehtimol, biz bu mag‘lubiyatga eʼtibor bermagan bo‘lardik va undan hech qanday jasorat kutmagan bo‘lardik. Ammo Berman o‘zi yaratishni orzu qilgan bu “asar”dan ham muhimroq haqiqiy jasoratga erishdi.
Hech kimga hech narsa demasdan, dahshatli yomon ob-havoda, u chizilgan bargni novdaga yopishtirdi. Berman bu jasorat badalini o‘z hayoti bilan to‘ladi, lekin notanish qizga hayot berdi.
Hikoya inson hayoti naqadar qadrli va nozik ekani haqida fikr yuritishga majbur qiladi. U odamlarni ruhiy tushkunlikka tushmaslikka undash uchun barg ramzidan so‘nggi omon qolgan umid sifatida foydalanadi. Ilgari tushgan barglar Jonsi uchun parchalanishni anglatardi, ammo bo‘yalgan barg uning davosiga aylandi.
Hikoya qatʼiyat va umid haqida aniq xabar beradi. Bu odamlarni rahm-shafqatli bo‘lishga va o‘z-o‘zini aks ettirishga undaydi. Hikoyaning asosiy sabog‘i shundaki, hayot qanchalik qiyin bo‘lmasin, doimo umid bor.
Hikoya Jonsining hali ham umidi borligini va hammasi tugamaganini anglashi bilan tugaydi. U yashashga bo‘lgan irodasi psixologik stressdan kuchliroq ekanligini tan oladi.
Inson har doim qiyinchiliklarga qarshi kurashishga va bor umidlar so‘ngandek tuyulsa, omon qolishga harakat qilishi kerak. Yana bir saboq esa bir-biriga yordam berish va og‘ir kunlarni boshdan kechirayotgan odamlarga hamdardlik ko‘rsatishdir. Shunday qilib, inson va jamiyat bir-birining yarasini davolaydi.
