Markaziy Osiyodagi yagona kaktus kolleksiyasi
Namanganda aynan kaktuslar bilan shug‘ullanadigan gulchi otaxon bor. Uning kolleksiyasida 1 200 dan ortiq kaktus turi mavjud.
Har bir hudud o‘ziga xos brendga ega. Masalan, Baxmal olmasi, Quva anorlari, Chust do‘ppilari, Marg‘ilon atlasi, Andijon oshi bilan (vahokazo) mashhur. Avvallari Namangan olmasi bilan dong taratgan edi. Keyinroq ushbu hudud giloslari dunyo bozorlarini zabt etdi. Namanganliklarning yana bir o‘ziga xosligi bor. Ular gul shaydosi. Qishin-yozin har bir xonadonda bahoriy kayfiyat hukmron. Yashillikdan bahri-dilingiz yayraydi.
Namangan bejizga gullar shahri deyilmaydi. Buning o‘ziga xos tarixi bor. XIX asrda Bobur nomli bog‘ o‘rnida Gulzor nomli mahalla bo‘lgan. Aholi gul yetishtirish, guldan qandolatchilik, asal olish bilan mashhur bo‘lgan. 1920 yilda Bobur bog‘i mahalliy hokimiyat ixtiyoriga beriladi va shu yerda gulchilikka asos solinadi. 1961 yilda esa ilk marotaba shu yerda “Gullar bayrami” o‘tkazilgan. 2019 yilda Prezident topshirig‘iga ko‘ra, gul bayrami Xalqaro gullar festivaliga aylandi.
Har doim bir necha kungina bo‘ladigan gul bayrami 2022 yilda Xalqaro gullar festivali maqomini olgach, 15 kun davom etdi. Namanganning bog‘lari, ko‘cha-xiyobonlari turfa xil gullarga burkandi. O‘shanda Namangan tom maʼnoda, nafosat, go‘zallik, mehr-oqibat va orzu-umidlar shahriga aylandi.
Jo‘raxon aka Mo‘minov tabiatshunos inson mana 48 yildirki noyob gullardan biri — kaktuslar bilan shug‘ullanadi. Gul bayramlarini eng birinchi ishtirokchilaridan.
“Men kaktuslarni 1965/70 yillar o‘rtalarida, bog‘dagi gul bayramini ko‘rganimdan keyin boshlaganman. U paytda — kaktus turlarini yetishtira boshlaganimda — talab edim. Gul bayramiga 1972 yildan beri qatnashaman.
Hozirda nomi bor kaktuslar 1 200 xil. Undan tashqari nomi aniqlanmaganlari ham talaygina. Shuning uchun ularni hisoblamayman. Chunki kolleksiyaga nomi bo‘lmasa kiritilmaydi. Hozir kaktus ishqibozlari juda ko‘p. Avvallari Gul bayramida odamlar: “ha, bu tikon gulku” deya kaktusga qiyo boqmay o‘tib ketardi. Har yili turli navlarini ko‘paytirib, obchiqaverganimdan hozir hamma Gul bayramida kaktuslarni oldida gavjum bo‘ladi. Kaktuslarni yil davomida ko‘paytirib boraman. Shu ko‘paytirganlarim bayramda bir dona ham qolmaydi, sotilib ketadi.
Kaktuslar gullaganda gugurt cho‘piga paxta o‘rab, changlantirib turilaadi: yaʼni otalik changlaridan onalik uchtunchasiga surkab qo‘yiladi. Shunaqa qilib urug‘lantiramiz. Agar kaktuslar ochiq havoda tursa hasharotlarni o‘zi changlantirib qo‘yadi. Urug‘i pishganda esa dehqonlar kabi hosilni yig‘ib olamiz va urug‘ini sepib, yangi kaktuslarni parvarishlaymiz.
Baʼzi bir kaktuslar bor. O‘zining vatanidagi ob-havoni xohlaydi. O‘shanda gullaydi. Masalan, mana bu kaktusni 51 yildan buyon boqaman, gullamaydi. Odamlar shundan topib ber deyaveradi. Men o‘sish nuqtasini kesib tashlayman. Shunda u bolalaydi. Shu yo‘l bilan ko‘paytiraman”, — deydi gulchi.
Eslatib o‘tamiz, Xalqaro gullar festivali arafasida 50 millionta gul yetishtirildi va ular ko‘chalar va maydonlarni bezamoqda. Bu yil Namangan shahri har qachongidan ham ko‘proq gulga burkanadi. Jo‘raxon aka kabi gulchilar festivalga astoydil taraddud ko‘rmoqda.
