Ixtiyoriy xizmat uchun undirilayotgan “majburiy” to‘lovlar
O‘zini “gazdan” yoki “svetdan” kelganini aytib, ko‘rsatilmagan xizmati uchun pul yig‘ib yurish qonuniymi?
Ilgari gaz va “svet” uchun to‘lovlarni tegishli idora xodimlari mahallalarda uyma-uy yurib qabul qilishardi. Keyinchalik bu yo‘nalishda o‘zgarishlar qilindi: elektr va gaz hisoblagichlar yangisiga almashtirilib, iste’molchida qarzdorlik yuzaga kelsa, tarmoqdan avtomatik tarzda uziladigan bo‘ldi. Bu esa xonadon egasining kommunal to‘lovlarni oldindan amalga oshirishiga va qarzdorliklarning sezilarli darajada kamayishiga olib keldi. Eng muhimi — idora xodimlari avvalgidek mahalla kezib, “pul undirib” yurmaydi.
Lekin negadir hali hamon qishloq hududlarda “gazchi” va “svetchi”lar yuradi. Ular aholiga o‘zlarini “tuman gaz idorasidanmiz”, “viloyat elektr tarmoqlari korxonasidanmiz” yoki “yong‘inga qarshi kurashish bo‘limidan keldik” deb tanishtiradi. Xonadonlarda elektr va gaz uskunalarining sozligini tekshirish yoxud yong‘inni oldini olish choralari bahonasi bilan aholidan yillik 20–40 ming so‘m atrofida soliq yoki kommunal to‘lov sifatida noqonuniy pul yig‘imi talab qilishadi. Amalda esa hech qanday ish qilinmaydi, uy egasi ham “formali kishi”dan tezroq qutulay deb, aytilgan pulni beradi-da kuzatib yuboradi.
Zamon.uz bu borada ijimoiy tarmoq foydalanuvchilarining ham fikrlari bilan qiziqdi va ayni shu mavzudagi maqolalarga bildirilgan izohlarni tahlil qildi.
“Har shahar va tumanda yong‘inga qarshi kurashish jamiyati bo‘ladi. Shu jamiyatda ishlaydiganlar pul yig‘moqda. Lekin ular pul olib, qo‘l qo‘yadigan joyiga e’tibor berdingizmi, qandaydir nosoz elektr jihoz, dudbo'ron yoki qurilmalarni sozlash evaziga pul bermoqdasiz. Aniqrog‘i, yong‘inni keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan jihozlarni tuzatuvchi usta ular. Ularni ishi firibgarlikning bir turi, sababi yuqorida “usta”ligini aytmay, to‘g‘ri ma’lumot bermay, pul so‘ramoqda”, — deydi Telegram foydalanuvchilaridan biri.
“O‘tgan yili uyga kelib pul so‘rashdi. Hisob raqam ber, bankdan o‘tkazaman desam, plastik raqam bor, shunga tashlaysiz, deydi. Kechirasiz, men bankka to‘lamoqchiman deganimdan so‘ng yo‘qolib qolishdi”, —deya izoh bildirgan yana bir tarmoq foydalanuvchisi.
Bu holatlar shaharga nisbatan qishloq joylarda ko‘p kuzatiladi. Qishloq aholisining aksariyat qismi esa eshigini taqqillatib kelgan formali odamdan cho‘chib turadi. Ularni rasmiy shaxs, “yuqoridan” jo‘natilgan xodim deb o‘ylab, so‘ralgan pulni qo‘liga tutqazib yuboradi. Aslida esa ko‘rsatilmagan va foydalanish ixtiyoriy bo‘lgan xizmat uchun “majburiy” pul to‘laydi.
Adliya vazirligi o‘tkazgan o‘rganishlarda ushbu harakatlar turli xil shaklda tashkil etilgan, asosan nomida “yong‘in”, “olov”, “qarshi kurash”, “xavfsizlik”, “himoya” kabi so‘zlardan iborat bo‘lgan va yong‘inning oldini olish aks etgan turli xil ramzlar tushirilgan muhr-shtamplardan foydalanib kelayotgan tadbirkorlik sub’yektlari tomonidan amalga oshirib kelinayotganligi aniqlangan.
Ma’lum qilinishicha, o‘zlarini “davlat yong‘in nazorati organlari xodimi” sifatida tanishtirgan holda yolg‘on ma’lumotlar asosida fuqarolardan majburiy to‘lov to‘lanishini talab etish noqonuniy hisoblanadi. Shuningdek, yong‘in va uning oldini olish bilan bog‘liq biron bir to‘lab borilishi shart bo‘lgan kommunal to‘lov yoki soliq qonunchilikda mavjud emas.
Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 209¹-moddasiga ko‘ra, formali kiyim-bosh kiyib yurishi nazarda tutilgan vazirliklar, idoralar va tashkilotlar harbiy xizmatchilari hamda xodimlarining tasdiqlangan namunadagi harbiy, idoraviy va maxsus formali kiyim-boshini bunday huquqqa ega bo‘lmagan shaxslar tomonidan kiyib yurish uchun javobgarlik belgilangan.
Favqulodda vaziyatlar vazirligi shu kabi holatlarda quyidagilarga e’tibor qaratish lozimligini eslatib o‘tgan:
— o‘zini FVVning quyi tizimlariga o‘xshash tashkilotlar nomlari bilan tanishtirgan shaxslardan, birinchi navbatda, shaxsini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etishini so‘rash;
— ularning faoliyat turi hamda qanday xizmatlar ko‘rsatishiga aniqlik kiritish kerak.
Vazirlikka ko‘ra, ular tomonidan taklif qilinadigan xizmatlarni bajarish faqat uy egasining roziligi asosida amalga oshirilishi mumkin. Ularning xizmatidan foydalanish yoki foydalanmaslik ixtiyoriy. Pul esa faqat ko‘rsatilgan xizmat uchun beriladi.
Javohirbek Tursunov tayyorladi
